गुढी का उभारली जाते.? असं म्हणतात ब्रह्मदेवांनी हे जग चैत्र शुक्ल प्रतिपदेच्या दिवशी निर्माण केले.. जाणून घ्या माहिती..

नमस्कार मित्रांनो स्वागत आहे तुमचं आपल्या मराठमोळ्या पेजवर… चैत्राच्या टक्क उन्हातही मनाला उभारी देणारा हा गुढीपाडव्याचा सण मराठी माणसांच्या आयुष्यात नवचैतन्य घेऊन येतो. चैत्राच्या महिन्यात पिवळ्या रंगात न्हाऊन निघालेला निसर्ग आणि वसंताची बहार घेऊन येणा-या या गुढीपाडव्याला महाराष्ट्रात अनन्य साधारण महत्त्व आहे. गुढीपाडवा हा सण हिंदूंचा आहे. याच दिवसापासून मराठी नवीन वर्षाची सुरुवात होते. पुराणा प्रमाणे ब्रह्मादेवाने हे जग चैत्र शुक्ल प्रतिपदेच्या दिवशी निर्माण केले आहे, तसेच गुढीपाडवा हा साडेतीन मुहूर्तातील एक सण मानला जातो. गुढीपाडव्याच्या दिवशी सकाळी घरासमोर गुढी उभारली जाते.

बांबूच्या टोकाला साडी किंवा जरीचे वस्त्र, साखरेची माळ, फुलांची माळ, कडुलिंबाची पाने लावून त्यावर तांब्या किंवा लोटा उलटा ठेवला जातो. दारासमोर रांगोळी घालून तयार करून गुढी उभी केली जाते. या दिवशी कडुनिंबाची कोवळी पाने खाण्याची ही प्रथा आहे, तसेच या दिवशी कडूनिंब घालून तयार केलेला प्रसाद घेण्यामागे ही शास्त्र आहे. कडुनिंबाची कोवळी पाने, फुले, चण्याची भिजलेली डाळ, जिरे, हिंग आणि मध मिसळून हा प्रसाद तयार केला जातो तसेच कोवळ्या पानांमध्ये चण्याची भिजलेली डाळ, जिरे, ओवा, हिंग, चिंच, गूळ, मीठ मिसळून चटणी तयार केली जाते. याचे भक्षण केल्याने शरीरात शक्‍तीचे कण पसरतात.

शरीराला कार्य करण्यासाठी ऊर्जा प्राप्त होते, म्हणून केवळ ह्या दिवशी कडुलिंबाचे सेवन करायचे असे नसून या दिवसापासून वर्षभर याची आठवण राहावी हे सुचविले आहे. गुढीपाडव्याच्या दिवशी महाराष्ट्रात लोक घराच्या प्रवेशद्वारी उंचावर गुढी उभारतात. चैत्र शुद्ध प्रतिपदा हा दिवस कर्नाटक आणि आंध्रप्रदेश अशा गौतमीपुत्राची सत्ता असलेल्या राज्यात स्वतंत्र प्राप्तीचा आनंद झाल्यामुळे विजय दिन म्हणून सवंत्सर, पाडव, उगादी अशा वेगवेगळ्या नावांनी व वेगवेगळ्या पद्धतीने साजरा करण्यात येतो. प्रामुख्याने महाराष्ट्रात या सणाला गुढीपाडवा असे संबोधले जाते. सिंधी लोक चेटीचंड नावाने या उत्सवाला संबोधतात. गुढीपाडव्याचे सामाजिक महत्त्व आहे.

विविध रोगांवर मात करणारी गुणकारी औषध म्हणजे कडुलिंब असतो आणि या दिवशी त्याचे खूप मोठे महत्त्व आपल्याला दिसून येते. कारण गुढी -पाडव्याच्या दिवशी कडूलिंबाचे विविध मिश्रणासह सेवन प्रसाद म्हणून केले जाते. तसेच लोकसंस्कृतीमध्ये देखील महत्त्वाचे स्थान आहे. लोकसंस्कृतीचे अभ्यासक आवर्जून सांगतात कि,

गुढीपाडव्याच्या दिवशी पानपोळी घालावी, पाण्याने भरलेल्या घड्याचे दान करावे असाही संकेत रूढ आहे. गुढीपाडव्याच्या दिवशी विविध ठिकाणी पहाटेचा सांस्कृतिक कार्यक्रम उत्साहाने आयोजित केल्या जातात. रसिकांचा वाढता प्रतिसाद, दिवाळी पहाट, नववर्ष पहाट व गुढीपाडवा किंवा हिंदू नववर्ष पहाट या उपक्रमाला मिळत आहे.

चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला प्रात:काळी ओवा, मीठ, हिंग, मिरी आणि साखर कडुनिंबाच्या पानांबरोबर वाटून खातात पचनक्रिया सुधारणे, पित्तनाशक करणे, त्वचारोग बरे करणे, धान्यातील कीड थांबणे हे आणि असे अनेक औषधी गुण या कडुलिंबाच्या अंगी आहेत, असे आयुर्वेदात मानले जाते. शरीराला थंडावा देणाऱ्या कडुलिंबाची पाणी आंघोळीच्या पाण्यात घालून आंघोळ करणे हे आरोग्याच्या दृष्टीने हितकारक समजले जाते.

बऱ्याच साहित्यात गुढीविषयी माहिती लिहिलेली आहे. बहिणाबाई चौधरी, विष्णुदास नामा, संत एकनाथ चोखामेळा, संत जनाबाई, संत नामदेव यांच्या लोकगीतात गुढीपाडव्याचे वर्णन आपल्याला दिसतेतसेच गुढीपाडव्याच्या दिवशी बर्‍याच ठिकाणी मिरवणूक देखील काढली जाते. गुढीपाडव्याच्या निमित्ताने हिंदू संस्कृतीची झलक दाखविणाऱ्या मिरवणुका काढल्या जातात. महिला पुरुष लहान मुले पारंपरिक पोशाखात या मिरवणुकीत सहभागी होतात.

गुढीपाडवा मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो. उंच बांबूपासुन काठी तयार केली जाते. काठी स्वच्छ धुवून त्या काठीच्या वरच्या टोकाला एखादे वस्त्र किंवा रेशमी वस्त्र, साडी गुंडाळतात काठीला कडुलिंबाची डहाळी, आंब्याची पाने, फुलांचा हार आणि साखरेची गाठी बांधून त्यावर तांब्याचा किंवा पितळेचा तांब्या बसविला जाते. गुढी लावायची ती जागा स्वच्छ करून धुवून पुसून त्यावर रांगोळी काढतात.

गुढीचा बांबू पाटावर उभा केला जातो. तयार केलेली गुडी दारात किंवा उंच गच्चीवर लावतात. गुढीची काठी तिथे नीट बांधतात. काठीला गंध, फुले, अक्षदा, वादात गुढीची पूजा करतात. निरंजन लावून उदबत्ती दाखवतात. दूध साखरेचा किंवा पेढ्याचा नैवेद्य दाखवतात. दुपारी गुढीला गोडधोडाचा नैवेद्य दाखवतात.

संध्याकाळी सूर्यास्ताच्या वेळी पुन्हा हळद, कुंकू, फुले, वाहून, अक्षता टाकून ही गुढी उतरण्याची प्रथा आहे. ह्या दिवशी आनंद साजरा करीत सर्व हिंदु बांधव नववर्षाचे स्वागत करतात. त्यामध्ये काठी पूजन तसेच उत्सवी काठी ही मानवी इतिहासात विविध समुदायात केली गेलेली एक प्राचीनतम पुजा परंपरा आहे.

प्राचीन मानवाने जेव्हा देवाची कल्पना केली आणि पूजा करायला सुरुवात केली. तीच देवी स्त्रीच्या रूपात सुरू केली. ती स्त्री म्हणजे आदिशक्ती, आदिमाता पार्वती असे मानले जाते. पार्वती आणि शंकराची लग्न पाडव्याच्या दिवशी ठरले. पाडव्यापासून तयारीला सुरुवात होऊन तृतियेला लग्न झाले.

पाडव्याच्या दिवशी पार्वतीच्या शक्ती रूपाची पूजा करतात, यालाच चैत्र नवरात्र म्हणतात. लग्नानंतर नवमीला योगिनीची अधिपती म्हणून पार्वतीचा अभिषेक केला जातो. कश्मिरी मुलींना पार्वतीचे रूप असे श्रीकृष्णाने म्हटले आहे. पार्वती लग्न झाले की माहेर वाशिंनी म्हणून महिनाभर माहेरी राहते.

तेव्हा तिच्या कौतुकासाठी चैत्रगौरीचे हळदी कुंकू केले जाते. अक्षय तृतीयाच्या दिवशी ती सासरी जाते. अनेक घरात पाडव्याच्या दिवशी गोड शिरा, श्रीखंड, बासुंदी, पुरण पोळी असे गोड पदार्थ केले जातात. सकाळी कडुलिंबाची पाने खाऊन दिवसाची सुरूवात तर, गुढी उतरवल्यानंतर रात्री संपूर्ण कुटुंब एकत्रित गोड जेवणाचा आस्वाद घेतात.

टिप – मित्रांनो, आमच्या पेजचा उद्देश कोणत्याही प्रकारची अंध श्रद्धा पसरवणे हा नाही, फक्त भारतीय समाजाने स्वीकारलेल्या कथा आणि पद्धती तुमच्यापर्यंत पोहोचवल्या जातात. आमचे पेज कोणत्याही प्रकारची अंध श्रद्धा भडकवत नाही. येथील लेख केवळ माहिती च्या उद्देशाने सादर केले आहेत. कृपया त्यांचा अंधश्रद्धेचा एक प्रकार म्हणून वापर करू नका.

तर मित्रांनो तुमच्या टिप्पण्यांद्वारे तुम्हाला आणखी काय वाचायला आवडेल ते आम्हाला कळवा. कारण तुमची एक टिप्पणी आमची प्रेरणा वाढवते. तसेच कृपया आमचे फेसबुक पेज लाईक करा जेणेकरून तुम्हाला आमचे सर्व अपडेट वेळेवर मिळू शकतील आणि आमचे फेसबुक पेज देखील शे’यर करा. धन्यवाद.!!

Leave a Comment